
Cho vay tiền mà người vay không trả, bạn có thể đòi nợ qua Tòa án, kể cả khi hai bên không ký hợp đồng. Sao kê chuyển khoản và tin nhắn đủ để chứng minh khoản vay. Thời hiệu khởi kiện tranh chấp hợp đồng vay tài sản là 3 năm kể từ ngày đến hạn trả, và nếu đã có bản án mà người vay vẫn không trả, bạn yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự.
Đây là bài thứ ba trong loạt bài về tranh chấp của tôi, sau tranh chấp đất đai và chia tài sản sau ly hôn. Nếu bạn cần luật sư đại diện đòi nợ, bạn có thể xem các dịch vụ pháp lý của LV Law. Dưới đây tôi giải thích cách đòi nợ đúng luật, lãi được tính thế nào và khi nào việc vay tiền không trả trở thành vụ án hình sự.
Đòi nợ theo Bộ luật Dân sự: hợp đồng vay tài sản
Vay tiền là hợp đồng vay tài sản theo Bộ luật Dân sự 2015. Bên vay phải trả đủ tiền khi đến hạn (Điều 466). Luật không bắt buộc hợp đồng vay giữa cá nhân phải lập thành văn bản, nên thỏa thuận qua điện thoại hay tin nhắn vẫn có giá trị. Điều quyết định ở Tòa là chứng cứ: theo Thư Viện Pháp Luật, tin nhắn thể hiện việc vay và hứa trả có thể dùng làm chứng cứ khi khởi kiện.
Hợp đồng vay tiền nên ghi những gì
Nếu bạn sắp cho vay, hãy lập hợp đồng vay tiền hoặc giấy vay nợ có: họ tên, số giấy tờ tùy thân và địa chỉ của hai bên; số tiền và cách giao (nên chuyển khoản); lãi suất, nếu có; hạn trả và cách trả; lãi chậm trả; tài sản bảo đảm, nếu có; Tòa án giải quyết khi có tranh chấp (hai bên có thể thỏa thuận Tòa nơi bên cho vay cư trú); chữ ký của hai bên. Khoản lớn thì nên công chứng hoặc có người làm chứng.
Lãi suất và lãi chậm trả
Lãi suất do các bên thỏa thuận không được vượt 20%/năm (Điều 468). Phần vượt quá không có hiệu lực, nhưng bạn vẫn đòi được tiền gốc và tiền lãi trong mức 20%.
Vay không lãi mà trả chậm thì bạn được đòi lãi trên số tiền chậm trả; nếu không thỏa thuận mức lãi thì tính bằng 50% mức trần, tức 10%/năm. Vay có lãi mà quá hạn thì tiền gốc quá hạn chịu lãi bằng 150% lãi suất vay, còn tiền lãi chưa trả chịu lãi 10%/năm, trừ khi có thỏa thuận khác (Điều 357, 466, 468; xem LuatVietnam).
Ở chiều ngược lại, cho vay với lãi suất từ 5 lần mức trần (100%/năm) và thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng có thể bị xử lý về tội cho vay lãi nặng theo Điều 201 Bộ luật Hình sự.
Thủ tục đòi nợ từng bước
1. Thu thập chứng cứ
Giữ hợp đồng hoặc giấy vay nợ (nếu có), sao kê từng lần chuyển tiền, ảnh chụp tin nhắn có nhắc đến khoản vay, số tiền hoặc hẹn ngày trả. Ghi lại các lần người vay trả một phần.
2. Gửi văn bản yêu cầu trả nợ
Một văn bản ghi rõ số tiền, ngày đến hạn và thời hạn cuối cùng để trả thường giải quyết được nhiều trường hợp. Nếu không, văn bản này và câu trả lời của người vay trở thành chứng cứ. Khi người vay thừa nhận nợ bằng văn bản hoặc trả một phần, thời hiệu khởi kiện được tính lại từ đầu (Điều 157).
3. Hòa giải
Với tranh chấp vay tiền, hòa giải ở cơ sở (tổ hòa giải nơi cư trú) là tự nguyện, không bắt buộc như tranh chấp đất đai. Bạn cũng có thể yêu cầu hòa giải tại Tòa án theo Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án 2020 trước khi Tòa thụ lý, không mất phí. Thỏa thuận thành được Tòa công nhận và có thể thi hành như bản án.
4. Khởi kiện
Từ 1/7/2025, Tòa án nhân dân khu vực giải quyết sơ thẩm các vụ đòi nợ. Bạn nộp đơn tại Tòa nơi bị đơn cư trú hoặc làm việc; hai bên có thể thỏa thuận bằng văn bản chọn Tòa nơi nguyên đơn cư trú (Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự). Không rõ nơi cư trú của bị đơn thì có thể nộp tại Tòa nơi có tài sản của họ (Luật Long Phan).
Hồ sơ gồm đơn khởi kiện, bản sao giấy tờ tùy thân, chứng cứ về khoản vay và giấy tờ xác định nơi cư trú của bị đơn. Sau khi Tòa xem xét đơn, bạn nộp tạm ứng án phí trong 7 ngày. Án phí tính theo giá trị yêu cầu theo Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14, và bên thua kiện thường phải chịu. Thời hạn chuẩn bị xét xử là 4 tháng, gia hạn được 2 tháng; trong thời gian này Tòa tổ chức hòa giải, không thành thì đưa vụ án ra xét xử.
5. Thi hành án
Bản án có hiệu lực mà người vay không tự nguyện trả, bạn làm đơn yêu cầu thi hành án. Luật Thi hành án dân sự số 106/2025/QH15 có hiệu lực từ 1/7/2026: Thừa phát lại đổi tên thành Thừa hành viên và được đề nghị phong tỏa tài khoản, tài sản của người phải thi hành án (Tạp chí Luật sư Việt Nam). Việc yêu cầu thi hành án có thời hiệu, nên bạn đừng để lâu. Nếu lo người vay tẩu tán tài sản trong lúc kiện, bạn có thể đề nghị Tòa áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời như phong tỏa tài khoản, thường phải nộp tiền bảo đảm.
Thời hiệu khởi kiện đòi nợ
Thời hiệu khởi kiện tranh chấp hợp đồng là 3 năm kể từ ngày bạn biết hoặc phải biết quyền lợi bị xâm phạm (Điều 429), thường là ngày kế tiếp ngày đến hạn trả. Tòa chỉ áp dụng thời hiệu khi đương sự yêu cầu trước khi Tòa cấp sơ thẩm ra bản án (Điều 184 Bộ luật Tố tụng dân sự). Một số luật sư cho rằng yêu cầu đòi tiền gốc là yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu nên không áp dụng thời hiệu (Điều 155), còn tiền lãi vẫn bị giới hạn 3 năm (Luật Dương Gia). Thực tiễn xét xử chưa thống nhất, nên tôi khuyên bạn tính theo mốc 3 năm.
Vay tiền không trả: khi nào là hình sự?
Thông thường, vay tiền không trả là quan hệ dân sự. Hành vi chỉ cấu thành tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (Điều 175 Bộ luật Hình sự) khi số tiền từ 4 triệu đồng trở lên và người vay dùng thủ đoạn gian dối hoặc bỏ trốn để chiếm đoạt, cố tình không trả dù có điều kiện, hoặc dùng tiền vào mục đích bất hợp pháp dẫn đến không trả được (LuatVietnam). Khi đó bạn có thể tố giác với cơ quan công an. Dự án Bộ luật Hình sự sửa đổi đang được Quốc hội xem xét tại kỳ họp này mới là DỰ THẢO; quy định nêu trên là quy định đang có hiệu lực.
Những cách đòi nợ trái luật
Kinh doanh dịch vụ đòi nợ bị cấm từ năm 2021, và Luật Đầu tư 2025 vẫn giữ ngành nghề này trong danh mục cấm (Thư Viện Pháp Luật). Bạn không nên thuê người “đòi nợ thuê”. Đe dọa, đến nhà người thân của người vay hay đăng ảnh, thông tin cá nhân của họ lên mạng có thể khiến chính bạn bị khiếu nại hoặc bị xử lý. Luật sư có thể gửi văn bản, thương lượng và đại diện cho bạn tại Tòa.
Điều này có ý nghĩa gì với bạn
Nếu khoản vay đã quá hạn, hãy giữ lại mọi tin nhắn, ngừng những lần nhắc miệng không có kết quả và gửi một văn bản yêu cầu rõ ràng. Hãy kiểm tra ngày đến hạn: nếu đã gần 3 năm, bạn nên nộp đơn khởi kiện trước khi hết thời hiệu. Nếu người vay đã ra nước ngoài, việc đòi nợ khó hơn và câu hỏi đầu tiên là họ còn tài sản gì ở Việt Nam. Với khoản vay giữa hai doanh nghiệp, bạn có thể xem thêm bài những điều khoản không nên bỏ qua trong hợp đồng thương mại.
Danh sách kiểm tra
- Hợp đồng vay tiền hoặc giấy vay nợ (nếu có)
- Sao kê chuyển khoản cho từng lần cho vay và từng lần được trả
- Ảnh chụp tin nhắn về khoản vay, có ngày giờ và số điện thoại hoặc tên tài khoản
- Họ tên, số CCCD hoặc hộ chiếu và địa chỉ hiện tại của người vay
- Ngày đến hạn trả và mốc 3 năm sau ngày đó
- Văn bản yêu cầu trả nợ và bằng chứng đã gửi
- Danh sách tài sản của người vay mà bạn biết
Câu hỏi thường gặp
Cho vay không có giấy tờ có đòi nợ được không?
Được. Luật không bắt buộc hợp đồng vay phải lập thành văn bản. Sao kê chuyển khoản, tin nhắn và người làm chứng có thể chứng minh khoản vay.
Thời hiệu khởi kiện đòi nợ là bao lâu?
3 năm kể từ ngày kế tiếp ngày đến hạn trả (Điều 429 Bộ luật Dân sự). Người vay thừa nhận nợ bằng văn bản hoặc trả một phần thì thời hiệu tính lại từ đầu.
Nộp đơn kiện đòi nợ ở Tòa nào?
Tòa án nhân dân khu vực nơi bị đơn cư trú hoặc làm việc, trừ khi hai bên đã thỏa thuận bằng văn bản chọn Tòa nơi nguyên đơn cư trú.
Lãi suất cho vay tối đa là bao nhiêu?
20%/năm. Phần lãi vượt mức này không có hiệu lực. Tiền gốc quá hạn chịu lãi bằng 150% lãi suất vay; vay không lãi hoặc không thỏa thuận mức lãi thì tính 10%/năm.
Có được thuê công ty đòi nợ không?
Không. Kinh doanh dịch vụ đòi nợ là ngành nghề bị cấm theo Luật Đầu tư. Bạn có thể ủy quyền cho luật sư.
Vay tiền không trả có bị đi tù không?
Thường là không, vì đây là quan hệ dân sự. Chỉ khi người vay gian dối, bỏ trốn, cố tình không trả dù có điều kiện hoặc dùng tiền vào mục đích bất hợp pháp thì mới có thể bị xử lý theo Điều 175 Bộ luật Hình sự.
Đặt lịch tư vấn miễn phí 15 phút
Bạn cho tôi biết số tiền, các mốc thời gian và chứng cứ đang có, tôi sẽ nói rõ nên gửi văn bản, hòa giải hay khởi kiện. Nhắn tin WhatsApp hoặc email [email protected] để đặt cuộc gọi miễn phí 15 phút.
Bài viết chỉ mang tính thông tin chung, không phải tư vấn pháp lý cho trường hợp cụ thể của bạn. Pháp luật và thủ tục có thể thay đổi; cập nhật lần cuối ngày 28/10/2026.