
Phần lớn tranh chấp hợp đồng thương mại mà tôi gặp không đến từ giá hay số lượng, mà từ những điều khoản bị xem nhẹ: phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại, thanh toán và lãi chậm trả, nghiệm thu, bất khả kháng, chấm dứt hợp đồng và cơ chế giải quyết tranh chấp. Viết chặt những điều khoản này ngay từ đầu rẻ hơn rất nhiều so với việc đi kiện sau này.
1. Phạt vi phạm: có mức trần 8%
Theo Điều 301 Luật Thương mại 2005, mức phạt vi phạm trong hợp đồng thương mại không được vượt quá 8% giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm (trừ một số trường hợp đặc thù như giám định). Nhiều hợp đồng ghi mức phạt 10%, 20% hay “gấp đôi giá trị hợp đồng”. Phần vượt 8% có nguy cơ không được Tòa án hoặc Trọng tài chấp nhận.
Lưu ý: phạt vi phạm chỉ áp dụng khi hợp đồng có thỏa thuận. Không ghi thì không phạt được.
2. Bồi thường thiệt hại: phải chứng minh được
Bồi thường thiệt hại (Điều 302, 303 Luật Thương mại) là chế tài riêng. Bên yêu cầu phải chứng minh có hành vi vi phạm, có thiệt hại thực tế, và vi phạm là nguyên nhân trực tiếp gây ra thiệt hại. Hợp đồng nên ghi rõ phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại được áp dụng đồng thời. Theo Luật Thương mại, nếu có thỏa thuận phạt vi phạm thì bên bị vi phạm có quyền áp dụng cả hai, nhưng ghi rõ vẫn giúp tránh tranh cãi.
3. Thanh toán và lãi chậm trả
- Ghi rõ thời hạn, phương thức, đồng tiền thanh toán và chứng từ cần có (hóa đơn điện tử, biên bản nghiệm thu).
- Theo Điều 306 Luật Thương mại, bên chậm thanh toán phải trả lãi trên số tiền chậm trả theo lãi suất nợ quá hạn trung bình trên thị trường, trừ khi có thỏa thuận khác. Hãy thỏa thuận một mức lãi cụ thể để khỏi phải chứng minh mức “trung bình”.
- Với đối tác nước ngoài, cần lưu ý quy định quản lý ngoại hối khi thanh toán bằng ngoại tệ.
4. Giao nhận và nghiệm thu
Hãy quy định rõ thế nào là “đã giao” và “đạt chất lượng”: tiêu chuẩn kỹ thuật, thời hạn kiểm tra, cách xử lý khi phát hiện lỗi, và điều gì xảy ra nếu bên mua im lặng quá thời hạn kiểm tra. Thiếu điều khoản này, hai bên rất dễ tranh cãi về việc đã hoàn thành nghĩa vụ hay chưa.
5. Bất khả kháng
Luật có định nghĩa sự kiện bất khả kháng (Điều 156 Bộ luật Dân sự 2015), nhưng hợp đồng nên liệt kê cụ thể: thiên tai, dịch bệnh, quyết định của cơ quan nhà nước, gián đoạn chuỗi cung ứng… Cũng cần ghi rõ nghĩa vụ thông báo trong bao nhiêu ngày, và quyền chấm dứt hợp đồng nếu tình trạng bất khả kháng kéo dài.
6. Chấm dứt và đơn phương chấm dứt hợp đồng
Hợp đồng nên liệt kê những vi phạm nào được coi là “vi phạm cơ bản” cho phép đơn phương chấm dứt, thời hạn báo trước, và cách thanh toán phần việc đã thực hiện. Đơn phương chấm dứt không đúng căn cứ có thể khiến chính bạn trở thành bên vi phạm.
7. Luật áp dụng, ngôn ngữ và giải quyết tranh chấp
- Tòa án hay Trọng tài: Trọng tài thương mại bảo mật, xét xử một lần và phán quyết có thể được công nhận ở nước ngoài theo Công ước New York. Điều khoản trọng tài phải ghi rõ tên trung tâm trọng tài, ví dụ VIAC, để tránh bị vô hiệu.
- Luật áp dụng: hợp đồng có yếu tố nước ngoài có thể chọn luật nước ngoài, nhưng phải cân nhắc khả năng thi hành tại Việt Nam.
- Ngôn ngữ: với hợp đồng song ngữ, ghi rõ bản nào được ưu tiên khi có mâu thuẫn.
Điều này có ý nghĩa gì với bạn
Trước khi ký, hãy đọc lại hợp đồng với câu hỏi: nếu đối tác chậm giao, giao sai hoặc không thanh toán, mình sẽ dựa vào điều khoản nào và được bao nhiêu? Nếu không trả lời được ngay, hợp đồng cần được sửa.
Danh sách kiểm tra nhanh
- Mức phạt vi phạm không vượt quá 8%
- Có quyền áp dụng đồng thời phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại
- Có mức lãi chậm trả cụ thể
- Có tiêu chuẩn và thời hạn nghiệm thu
- Bất khả kháng được liệt kê, có thời hạn thông báo
- Có căn cứ và thủ tục đơn phương chấm dứt
- Điều khoản trọng tài hoặc tòa án rõ ràng, có luật áp dụng và bản ngôn ngữ ưu tiên
Câu hỏi thường gặp
Thỏa thuận phạt 20% có hiệu lực không?
Với hợp đồng thương mại, phần vượt quá 8% giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm có nguy cơ không được chấp nhận.
Không ghi điều khoản phạt thì có phạt được không?
Không. Phạt vi phạm chỉ áp dụng khi các bên có thỏa thuận, nhưng bạn vẫn có thể yêu cầu bồi thường thiệt hại thực tế.
Nên chọn Tòa án hay Trọng tài?
Trọng tài phù hợp khi cần bảo mật, xử nhanh hoặc đối tác ở nước ngoài. Tòa án phù hợp với tranh chấp giá trị nhỏ, cần chi phí thấp.
Hợp đồng song ngữ, bản nào có giá trị?
Bản mà các bên thỏa thuận được ưu tiên. Nếu không ghi, tranh chấp về cách hiểu rất dễ xảy ra.
Đặt lịch tư vấn miễn phí 15 phút
Gửi tôi dự thảo hợp đồng. Trong 15 phút, tôi sẽ chỉ ra những điều khoản cần sửa trước khi bạn ký. Nhắn tin qua WhatsApp hoặc email [email protected].
Bài viết mang tính thông tin chung, không phải ý kiến tư vấn pháp lý cho trường hợp cụ thể của bạn. Pháp luật và thủ tục có thể thay đổi; cập nhật lần cuối ngày 23/9/2026.