
Tranh chấp đất đai gần như luôn phải bắt đầu bằng hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất. Hòa giải không thành thì tranh chấp được đưa ra Tòa án, hoặc nếu không bên nào có Giấy chứng nhận, bạn được chọn giữa Ủy ban nhân dân và Tòa án. Đó là khung giải quyết tranh chấp đất đai theo Luật Đất đai 2024. Phần dưới đây là những chi tiết quyết định vụ việc của bạn kéo dài bao lâu và cần chuẩn bị giấy tờ gì.
Nhiều tranh chấp bắt nguồn từ lúc mua bán, nhận cọc hoặc đứng tên hộ. Nếu bạn là người nước ngoài hoặc có người thân là người nước ngoài, hãy đọc thêm bài người nước ngoài có được mua nhà ở Việt Nam không để biết ai được đứng tên và đứng tên đến đâu.
Đây là bài đầu tiên trong loạt bài về tranh chấp của tôi. Các bài tiếp theo sẽ nói về chia tài sản sau ly hôn, đòi nợ khi vay tiền không trả và tranh chấp hợp đồng mua bán hàng hóa.
Căn cứ pháp lý giải quyết tranh chấp đất đai hiện nay
Văn bản đang áp dụng là Luật Đất đai số 31/2024/QH15, có hiệu lực từ 01/8/2024. Hai điều quan trọng nhất là Điều 235 (hòa giải) và Điều 236 (thẩm quyền giải quyết). Từ 01/7/2025, khi bỏ cấp huyện và vận hành chính quyền hai cấp, nhiều thẩm quyền về đất đai của cấp huyện đã chuyển về cấp xã, phường (SGGP). Tòa án nhân dân cấp huyện cũng được thay bằng Tòa án nhân dân khu vực.
Bước 1: hòa giải tranh chấp đất đai tại UBND cấp xã
Trước khi cơ quan nhà nước giải quyết, các bên phải hòa giải tại UBND cấp xã nơi có đất (khoản 2 Điều 235). Chủ tịch UBND cấp xã thành lập Hội đồng hòa giải gồm Chủ tịch hoặc Phó Chủ tịch làm Chủ tịch Hội đồng, đại diện Ủy ban Mặt trận Tổ quốc, công chức địa chính và người sinh sống lâu năm biết rõ nguồn gốc, quá trình sử dụng thửa đất (nếu có) (Thư Viện Pháp Luật).
- Thời hạn hòa giải không quá 30 ngày kể từ ngày nhận được đơn.
- Kết quả được lập thành biên bản, có chữ ký của các bên và xác nhận hòa giải thành hoặc không thành. Nếu một bên không ký, Chủ tịch Hội đồng và các thành viên ký, UBND cấp xã đóng dấu và gửi cho các bên.
- Hòa giải thành mà làm thay đổi ranh giới, diện tích hoặc người sử dụng đất thì trong 30 ngày làm việc các bên phải nộp văn bản hòa giải để đăng ký biến động, cấp đổi Giấy chứng nhận.
Bạn nên giữ kỹ biên bản. Với tranh chấp ai là người có quyền sử dụng đất, Tòa án sẽ yêu cầu biên bản hòa giải khi bạn nộp đơn khởi kiện tranh chấp đất đai. Theo kinh nghiệm của tôi, tranh chấp về hợp đồng chuyển nhượng, thừa kế hoặc chia tài sản chung là quyền sử dụng đất thường không bắt buộc qua bước này, nhưng bạn nên hỏi luật sư để xác định đúng loại tranh chấp trước khi bỏ qua.
Bước 2: Tòa án hay Ủy ban nhân dân
Hòa giải không thành, Điều 236 chia làm hai trường hợp (Thư Viện Pháp Luật):
- Có Giấy chứng nhận hoặc một trong các giấy tờ tại Điều 137, hoặc tranh chấp về tài sản gắn liền với đất: Tòa án giải quyết.
- Không có Giấy chứng nhận và không có giấy tờ tại Điều 137: bạn được chọn một trong hai: nộp đơn tại UBND có thẩm quyền, hoặc khởi kiện tại Tòa án.
Nếu chọn UBND: tranh chấp giữa hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư nay do Chủ tịch UBND cấp xã giải quyết (trước đây là cấp huyện), theo Nghị định 151/2025/NĐ-CP (Thư Viện Pháp Luật). Tranh chấp có một bên là tổ chức, tổ chức tôn giáo, người Việt Nam định cư ở nước ngoài hoặc doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài do Chủ tịch UBND cấp tỉnh giải quyết. Không đồng ý với quyết định, bạn có 30 ngày để khởi kiện vụ án hành chính hoặc khiếu nại lên cấp trên. Hết 30 ngày mà không ai khởi kiện, khiếu nại thì quyết định có hiệu lực thi hành.
Tranh chấp đất đai phát sinh từ hoạt động thương mại còn có thể giải quyết bằng Trọng tài thương mại.
Tòa án nào giải quyết
Tranh chấp về bất động sản chỉ Tòa án nơi có bất động sản mới có thẩm quyền (điểm c khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự). Từ 01/7/2025, sơ thẩm là Tòa án nhân dân khu vực, phúc thẩm là Tòa án nhân dân cấp tỉnh (Thư Viện Pháp Luật).
Thời hiệu và án phí
- Tranh chấp ai có quyền sử dụng đất: không áp dụng thời hiệu (Điều 155 Bộ luật Dân sự 2015).
- Tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê lại quyền sử dụng đất: 3 năm kể từ ngày biết hoặc phải biết quyền lợi bị xâm phạm (Điều 429).
- Chia di sản thừa kế là bất động sản: 30 năm kể từ thời điểm mở thừa kế (Điều 623). Nguồn.
Án phí theo Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14. Tranh chấp không có giá ngạch: tạm ứng 300.000 đồng. Tranh chấp có giá ngạch tính theo giá trị đất: ví dụ 5% với giá trị từ trên 6 triệu đến 400 triệu đồng, và 112 triệu đồng cộng 0,1% phần vượt 4 tỷ đồng với giá trị trên 4 tỷ. Với đất giá trị lớn, khoản này không nhỏ, nên bạn cần ước tính ngay từ đầu.
Những tranh chấp tôi gặp nhiều nhất
Tranh chấp ranh giới
Nhà bên cạnh xây lấn nửa mét, hoặc sơ đồ trên Giấy chứng nhận không khớp với thực địa. Đây là loại hòa giải hiệu quả nhất, vì có công chức địa chính và người sống lâu năm tham gia. Hãy mang Giấy chứng nhận, trích lục bản đồ địa chính và ảnh cũ nếu có.
Tranh chấp thừa kế
Anh chị em không thống nhất chia đất cha mẹ để lại. Đất đã có Giấy chứng nhận thì thường ra Tòa dưới dạng vụ án chia thừa kế. Người thừa kế là người nước ngoài không thuộc diện được nhận quyền sử dụng đất thì thường được hưởng giá trị, không nhận chính thửa đất.
Đặt cọc mua đất chưa có sổ
Bạn đặt cọc mua đất chưa có Giấy chứng nhận, rồi bên bán đổi ý hoặc giấy tờ không bao giờ có. Theo Luật Đất đai 2024, chỉ được chuyển nhượng khi đã có Giấy chứng nhận và hợp đồng phải công chứng, chứng thực. Vì vậy tranh chấp thường xoay quanh hợp đồng đặt cọc. Theo Điều 328 Bộ luật Dân sự, bên nhận cọc từ chối giao kết thì phải trả lại tiền cọc và một khoản tiền tương đương, trừ khi có thỏa thuận khác. Tôi đã viết thêm về những rủi ro pháp lý thường gặp khi mua bán nhà đất.
Đứng tên hộ, nhờ vợ hoặc chồng đứng tên
Người bỏ tiền ra mua nhưng không đứng tên thì về pháp lý không phải người sử dụng đất. Khi tranh chấp, mục tiêu thực tế thường là chứng minh số tiền mình đã góp và đòi lại, chứ không phải được ghi tên vào sổ. Nếu là vợ chồng, còn có quy định về tài sản chung, xem bài người nước ngoài kết hôn với người Việt có được mua nhà.
Luật Đất đai sửa đổi (đang là dự thảo)
Dự án Luật Đất đai (sửa đổi) đang được Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ 2, kéo dài đến 21/11/2026; ngày 22/10 các đại biểu đã thảo luận ở tổ (VietnamPlus). Đây vẫn là dự thảo. Các bài báo tôi đọc chưa nêu thay đổi về hòa giải hay thẩm quyền giải quyết tranh chấp, và chưa có ngày hiệu lực. Tranh chấp phát sinh hôm nay vẫn áp dụng luật hiện hành. Tôi sẽ cập nhật khi luật mới được thông qua.
Điều này có ý nghĩa gì với bạn
Nếu đang tranh chấp đất đai, hãy nộp đơn hòa giải tại UBND cấp xã trước và chuẩn bị kỹ cho buổi hòa giải. Nhiều vụ dừng lại ở đây, và nếu không thành, biên bản là giấy tờ bạn cần cho bước tiếp theo. Sau đó xác định bạn đi đường nào: có sổ thì ra Tòa, không có sổ thì được chọn. Và hãy rõ ràng về điều bạn có thể đòi được trên thực tế.
Danh sách giấy tờ cần chuẩn bị
- Giấy chứng nhận, hoặc giấy tờ theo Điều 137 (giấy tờ đất cũ, quyết định giao đất, biên lai nộp thuế)
- Trích lục bản đồ địa chính, bản đo đạc thửa đất
- Hợp đồng, giấy nhận cọc, sao kê chuyển khoản, tin nhắn liên quan
- Danh sách người làm chứng, kể cả hàng xóm lâu năm
- Giấy chứng tử và giấy tờ quan hệ gia đình nếu tranh chấp thừa kế
- Đơn yêu cầu hòa giải và biên bản hòa giải đã ký
- Giấy tờ nước ngoài: hợp pháp hóa lãnh sự hoặc apostille, bản dịch có chứng thực
- Ghi lại mọi mốc ngày: nộp đơn, hòa giải, quyết định, và hạn 30 ngày để khởi kiện, khiếu nại
Câu hỏi thường gặp
Tranh chấp đất đai có bắt buộc hòa giải ở xã không?
Có, với tranh chấp về việc ai có quyền sử dụng đất. Điều 235 Luật Đất đai 2024 yêu cầu hòa giải tại UBND cấp xã trước khi cơ quan nhà nước giải quyết, và Tòa án sẽ yêu cầu biên bản. Tranh chấp hợp đồng hoặc thừa kế liên quan đến đất thường không bắt buộc.
Hòa giải tranh chấp đất đai mất bao lâu?
Không quá 30 ngày kể từ ngày UBND cấp xã nhận đơn.
Không có sổ đỏ thì ai giải quyết tranh chấp?
Bạn được chọn: UBND (Chủ tịch UBND cấp xã với tranh chấp giữa cá nhân, hộ gia đình; Chủ tịch UBND cấp tỉnh nếu có tổ chức hoặc doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài), hoặc Tòa án nhân dân khu vực nơi có đất.
Khởi kiện tranh chấp đất đai có giới hạn thời gian không?
Tranh chấp quyền sử dụng đất không áp dụng thời hiệu. Tranh chấp hợp đồng là 3 năm, chia thừa kế là 30 năm kể từ thời điểm mở thừa kế.
Án phí tranh chấp đất đai là bao nhiêu?
Không có giá ngạch: tạm ứng 300.000 đồng. Có giá ngạch: tính theo tỷ lệ trên giá trị đất theo Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14.
Đặt lịch tư vấn miễn phí 15 phút
Bạn kể tôi nghe chuyện gì đã xảy ra, tôi sẽ cho bạn biết tranh chấp của bạn đi theo đường nào và cần làm gì trước. Nhắn tôi qua WhatsApp (+84 969 674 448) hoặc email [email protected].
Bài viết là thông tin chung, không phải tư vấn pháp lý cho trường hợp cụ thể của bạn. Pháp luật và thủ tục có thể thay đổi; cập nhật lần cuối ngày 23/10/2026.