Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài thường cần nhiều hơn một loại giấy phép kinh doanh. Đầu tiên là Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (IRC), sau đó là Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp (ERC). Tiếp theo là giấy phép chuyên ngành tùy hoạt động thực tế, ví dụ giấy phép kinh doanh bán lẻ theo Nghị định 342/2026/NĐ-CP hoặc giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm cho nhà hàng.
Nhiều nhà đầu tư nghĩ rằng có ERC là xong phần giấy phép. Với công ty tư vấn hay phần mềm, điều đó thường đúng. Với cửa hàng, nhà hàng, trường học hay công ty tuyển dụng, ERC mới là nửa đường. Bài này tóm tắt các loại giấy phép theo từng hoạt động, cập nhật đến tháng 10/2026, và hậu quả nếu kinh doanh trước khi có giấy phép.
Doanh nghiệp vốn nước ngoài thường cần những giấy phép nào
Mọi tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đều bắt đầu với hai giấy chứng nhận, cấp theo Luật Đầu tư số 143/2025/QH15 và Luật Doanh nghiệp:
- Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (IRC). Ghi nhận dự án đầu tư: nhà đầu tư, vốn, địa điểm, thời hạn và mục tiêu dự án. Mục tiêu dự án chính là phạm vi hoạt động bạn được phép làm.
- Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp (ERC). Khai sinh doanh nghiệp. Mã số doanh nghiệp đồng thời là mã số thuế, và ngành, nghề được ghi theo mã ngành kinh tế Việt Nam.
Nhiều người gọi ERC là “giấy phép kinh doanh”. Nhưng việc đăng ký ngành, nghề không có nghĩa là bạn được bắt đầu ngay. Nếu ngành đó là ngành có điều kiện, hoặc luật chuyên ngành yêu cầu giấy phép riêng, bạn phải có giấy phép đó trước khi hoạt động. Nếu chưa thành lập công ty, bạn có thể xem trước quy trình thành lập công ty có vốn nước ngoài, vì ngành nghề chọn ở bước này quyết định các giấy phép đi sau.
Lớp thứ ba là giấy phép chuyên ngành, và đây là chỗ hay phát sinh rắc rối. Nó phụ thuộc vào việc công ty thực sự làm gì, không phụ thuộc vào tên ngành trên giấy. Một công ty đăng ký “tư vấn” nhưng bắt đầu nhập hàng về bán online đã bước sang hoạt động phải cấp phép, dù ERC ghi gì đi nữa.
Ngành, nghề kinh doanh có điều kiện và thay đổi năm 2027
Ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện là hoạt động mà doanh nghiệp, dù trong nước hay nước ngoài, chỉ được làm khi đáp ứng điều kiện luật định: giấy phép, chứng chỉ, vốn tối thiểu, nhân sự hoặc cơ sở vật chất.
Danh mục này đang ngắn lại. Từ ngày 1/7/2026, Nghị quyết 66.17/2026/NQ-CP áp dụng danh mục 142 ngành, giảm từ 198 ngành. Từ ngày 1/3/2027, Luật số 24/2026/QH16 thay bằng danh mục mới gồm 137 ngành (Luật Việt An). Giấy phép đã cấp cho ngành bị bãi bỏ vẫn được dùng đến hết hạn. Hồ sơ xin cấp cho ngành đó mà đến ngày 1/3/2027 chưa được giải quyết sẽ bị dừng và trả lại. Chi tiết có trong bài Luật Đầu tư sửa đổi 2027.
Tôi luôn lưu ý khách hàng hai điểm. Một, danh mục ngành có điều kiện và điều kiện tiếp cận thị trường cho nhà đầu tư nước ngoài là hai lớp khác nhau. Ngành được bỏ khỏi danh mục không có nghĩa là tỷ lệ sở hữu nước ngoài được nới. Hai, luật chuyên ngành vẫn có thể yêu cầu giấy phép cho hoạt động đã ra khỏi danh mục.
Mua bán hàng hóa và bán lẻ: giấy phép kinh doanh và giấy phép lập cơ sở bán lẻ theo Nghị định 342
Nghị định 342/2026/NĐ-CP ban hành ngày 3/9/2026, có hiệu lực từ 18/10/2026, thay thế Nghị định 09/2018/NĐ-CP về hoạt động mua bán hàng hóa của nhà đầu tư nước ngoài và tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài (Vietnam Briefing).
Nghị định giữ hai loại giấy phép. Loại thứ nhất là Giấy phép kinh doanh cho chín nhóm hoạt động:
- phân phối bán lẻ hàng hóa;
- nhập khẩu, phân phối bán buôn một số hàng hóa đặc thù, như dầu, mỡ bôi trơn;
- phân phối bán lẻ gạo, đường, vật phẩm đã ghi hình, sách, báo và tạp chí;
- dịch vụ logistics trong các phân ngành Việt Nam chưa cam kết mở cửa;
- cho thuê hàng hóa, trừ cho thuê tài chính;
- dịch vụ xúc tiến thương mại, trừ quảng cáo;
- dịch vụ trung gian thương mại;
- quản lý, vận hành một số nền tảng thương mại điện tử;
- tổ chức đấu thầu hàng hóa, dịch vụ.
Loại thứ hai là Giấy phép lập cơ sở bán lẻ cho từng cửa hàng. UBND cấp tỉnh nơi đặt trụ sở chính cấp Giấy phép kinh doanh, còn UBND cấp tỉnh nơi đặt cửa hàng cấp Giấy phép lập cơ sở bán lẻ. Thủ tục lấy ý kiến Bộ Công Thương theo từng hồ sơ đã được bỏ. Cửa hàng đầu tiên cùng tỉnh với trụ sở chính có thể nộp cùng lúc với Giấy phép kinh doanh.
Mở thêm cửa hàng có thể phải qua kiểm tra nhu cầu kinh tế (ENT), trừ khi điều ước quốc tế áp dụng cho bạn đã bỏ ENT hoặc cửa hàng đáp ứng đủ các điều kiện miễn. Mạng lưới bán lẻ lớn còn có thể phải qua thẩm định an ninh. Doanh nghiệp được cấp phép báo cáo hai lần mỗi năm, trước ngày 15/1 và 15/7. Bài giấy phép kinh doanh bán lẻ theo Nghị định 342 phân tích kỹ phần ENT, các trường hợp miễn và quy định chuyển tiếp.
Với hàng hóa thông thường, bạn không cần Giấy phép kinh doanh chỉ để xuất khẩu, nhập khẩu hay bán buôn. Quyền này được xác lập khi đăng ký dự án đầu tư; Nghị định 342 chỉ yêu cầu Giấy phép kinh doanh cho các hoạt động và mặt hàng nêu trên. Hàng hóa thuộc diện cấp phép hoặc có điều kiện xuất nhập khẩu vẫn phải có giấy phép hoặc đáp ứng điều kiện tương ứng.
Các giấy phép con thường gặp khác
Dưới đây là những giấy phép tôi gặp nhiều nhất với doanh nghiệp vốn nước ngoài tại TP. Hồ Chí Minh. Tôi chỉ liệt kê những gì đã kiểm tra là còn hiệu lực tại ngày 21/10/2026. Y tế, tài chính, xây dựng, du lịch hay viễn thông đều có chế độ cấp phép riêng.
- Nhà hàng, quán cà phê, kinh doanh thực phẩm. Thông thường cần Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm theo Luật An toàn thực phẩm, trừ trường hợp được miễn. Quy định chi tiết đang thay đổi: Nghị định 46/2026/NĐ-CP thay Nghị định 15/2018/NĐ-CP đã bị tạm ngưng hiệu lực, nên Nghị định 15/2018 tiếp tục áp dụng cho đến khi Luật An toàn thực phẩm sửa đổi và nghị định hướng dẫn có hiệu lực (Báo Nhân Dân).
- Giáo dục. Giáo dục vẫn là ngành có điều kiện. Đầu tư nước ngoài trong giáo dục thực hiện theo Nghị định 86/2018/NĐ-CP, được sửa đổi bởi Nghị định 124/2024/NĐ-CP có hiệu lực từ 20/11/2024. Sau khi đăng ký đầu tư, bạn cần quyết định cho phép của cơ quan quản lý giáo dục trước khi hoạt động.
- Dịch vụ việc làm, tuyển dụng. Luật Việc làm 2025 và Nghị định 352/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ 1/1/2026) yêu cầu giấy phép và ký quỹ. Từ 1/7/2026, ngành này đã ra khỏi danh mục ngành có điều kiện theo Luật Đầu tư, và cách hai quy định này áp dụng cùng nhau vẫn đang chờ hướng dẫn. Tôi kiểm tra với cơ quan cấp tỉnh trước khi nộp hồ sơ.
Bổ sung hoặc thay đổi ngành, nghề kinh doanh sau khi thành lập
Bạn hoàn toàn có thể bổ sung hoạt động sau này. Với doanh nghiệp vốn nước ngoài, việc này thường gồm hai bước:
- Điều chỉnh IRC. Nếu hoạt động mới làm thay đổi mục tiêu dự án, IRC phải được điều chỉnh trước. Hoạt động mới được xem xét theo điều kiện tiếp cận thị trường như lúc thành lập.
- Thông báo thay đổi trên ERC. Doanh nghiệp thông báo thay đổi ngành, nghề với Phòng Đăng ký kinh doanh, theo mã ngành cấp bốn.
Nếu hoạt động mới là ngành có điều kiện hoặc cần giấy phép, giấy phép chuyên ngành là bước cuối, và bạn chỉ được bắt đầu khi đã có giấy phép. Thời gian cụ thể cho trường hợp của bạn sẽ có trong báo giá bằng văn bản.
Kinh doanh ngoài phạm vi được phép có hậu quả. Theo Nghị định 288/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 21/7/2026), chậm thông báo thay đổi nội dung đăng ký doanh nghiệp từ 1 đến 10 ngày bị cảnh cáo, sau đó mức phạt tăng dần đến 50–60 triệu đồng nếu chậm từ 91 ngày. Không thông báo bị phạt 30–70 triệu đồng (Cổng PBGDPL Cần Thơ). Hoạt động cần giấy phép mà chưa có giấy phép bị xử phạt riêng theo quy định xử phạt trong lĩnh vực thương mại. Theo Nghị định 342, bị xử phạt nhiều lần về hoạt động được cấp phép còn là căn cứ thu hồi Giấy phép kinh doanh.
Tôi hỗ trợ bạn thế nào
Tôi đã thành lập hơn 50 doanh nghiệp có vốn nước ngoài tại Việt Nam. Với hồ sơ giấy phép, tôi:
- đối chiếu kế hoạch kinh doanh với mã ngành, điều kiện tiếp cận thị trường và danh mục ngành có điều kiện;
- cho bạn biết, trước khi ký hợp đồng thuê, cần những giấy phép nào và mặt bằng phải đáp ứng gì;
- chuẩn bị và nộp Giấy phép kinh doanh, Giấy phép lập cơ sở bán lẻ theo Nghị định 342, kể cả hồ sơ ENT nếu có;
- điều chỉnh IRC, ERC khi bạn bổ sung hoạt động, để hồ sơ khớp với hoạt động thực tế;
- theo dõi hạn báo cáo và thời hạn gia hạn sau khi được cấp phép.
Cuộc gọi đầu tiên miễn phí, 15 phút. Sau đó tôi gửi phạm vi công việc và mức phí trọn gói bằng văn bản, đã gồm lệ phí nhà nước, trước khi bắt đầu.
Trang này là thông tin chung, không phải tư vấn pháp lý cho trường hợp cụ thể của bạn. Pháp luật và thủ tục có thể thay đổi; cập nhật lần cuối ngày 21/10/2026.